Korkutan maymun çiçeği virüsü Türkiye’de

 
1- BÜYÜK BİR PANDEMİ BEKLEMİYORUZ
Evlere kapanacağımız, ki Kurban Bayramı var önümüzde, bir COVID-19 salgınına döner mi bu hastalık?
Hayır, dönmez. Endişeye mahal yok. Teknik olarak, oldukça kıtada insanı birden etkilemesi söz mevzusu olduğundan buna ‘pandemi’ denebilir fakat pandemi denilince hepimizin aklına COVID-19 şeklinde; sokağa çıkma yasaklarının olduğu, toplu bulunan yerlerin kapatılmış olduğu, insanların evlerine kapanmış olduğu bir ortam geliyor. Bu düzeyde bir pandemi beklemiyoruz. Fakat bu demek değil ki olasılıkları göz ardı edelim, ki günümüzde insan mobilitesi oldukça fazla. Dolayısıyla genel hijyen kurallarına uymalı. Kemirgenler, maymunlar ve öteki yabani hayvanlarla temastan kaçınılmalıdır. 2- COVID-19 İLE MAYMUN ÇİÇEĞİ ARASINDAKİ FARKLAR
Salgına dönüşmeyeceğine iyi mi güvenli olabiliyoruz? COVID-19 ile karşılaştırınca farklar neler?
Gel, derhal karşılaştıralım.
MAYMUN ÇİÇEĞİ
– Hasta ile oldukça yakın fizyolojik temas; illaki cinsel yolla bulaşacak diye bir durum yok, öpüşme, sarılma, dokunma şeklinde kişinin vücut sıvıları-deri lezyonları ya da kullandığı eşyalara (çatal, kaşık çarşaf, giysiler vb.) temas edilmesi ile bulaşıyor. Karşı karşıya, uzun soluklu, yakın temas koşul.
– Vakaların tümü virüsün daha azca bulaşıcı olan Batı Afrika kolundan geliyor. Virüs emare ve bulgular ile; lenf bezlerinde şişme, el-kol-avuç içi-yüz-el-ayak tabanlarında irin toplamış kabarcıklar oluşması şeklinde oldukça tipik şekillerde ortaya çıkıyor, hastalar derhal izole ediliyor.
– İnsandan insana bulaştığı şeklinde hayvandan insana; enfekte hayvan ile direkt temas, o hayvanın tüketilmesi ya da kanı, vücut sıvıları yada deri lezyonlarına temas ile bulaşabiliyor.
– 2 ayda 50 ülkede 3 bin 413 olay, yalnız 1 ölüm görüldü. Bu bir DNA virüsü olduğundan de daha ender mutasyona uğrar kısaca COVID’deki şeklinde yeni varyantlar çıkmasını beklemiyoruz. – Çiçek aşısı yapılmış kişilerin yüzde 85’e yakını bu hastalığa karşı da koruma altında. Çiçek aşısı olanlar olmayanlara gore 5 kat daha azca risk altında. Virüse maruz kaldıktan sonraki ilk 4 gün içinde çiçek aşısı yapılması hastalık gelişmesini önleyebiliyor, temastan sonraki 4-14. günler içinde yapılması ise hastalığı önlemiyor fakat daha hafifçe geçmesini sağlıyor.
COVID-19
– Virüs; öksürme, hapşırma, hatta konuşma esnasında havaya saçılan virüs yüklü damlacıkların yakın mesafedeki kişiler tarafınca solunması ile bulaşır. Eşyalara temas ile bulaşmaz.
– Asemptomatik olabiliyor kısaca emare vermeyebiliyor. Kontrol yapmadan kimin hasta olduğu ve izole edilmesi gerektiği saptanamadığı için de daha süratli yayılıyor. – Bugüne dek hayvandan insana geçen bir olay kayıt altına alınmamış.
– Bu bir RNA virüsüdür, oldukça daha acele mutasyona uğrar ki 2 yılda 544 milyona yakın olay, 6 buçuk milyona yakın ölüm görüldü.
– COVID-19 için geliştirilen aşılar hastalıktan korunmak ve yayılmasını önlemek için mühim fakat ‘çiçek aşısı’ ile aynı kulvarda değil. Ek olarak bu virüse yakalanmamak için tek başına aşı olmak da bir işe yaramıyor. Maske-mesafe-temizlik kurallarına uymak da büyük ehemmiyet taşıyor.
3- MASKE ŞART DEĞİL
Maske takmaya gerek kalmış mıdır?
DSÖ, hastayla oldukça yakın temas edecek kişilerin; aile ya da sıhhat mensubu şeklinde ve hastanın kendisinin maske takmasını öneriyor yoksa koşul değil. Ayrıca maske demişken COVID-19 vakaları yükselişe geçti. Ağır seyretmiyor vakalar diye işi birazcık hafife aldık. Bilhassa de bağışıklık sistemini baskılayan ilaç kullananlar, kalp, şeker, gerilim, kanser hastaları, ileri yaşlardakiler ehemmiyet göstermeli. Toplu taşıma ya da kapalı alanlarda, en azından risk altındaki kişiler, maske takmaya devam etmeli. 4- KENDİLİĞİNDEN İYİLEŞİYOR
Emareleri neler?
Virüs vücuda girdikten sonrasında hastalık emare ve bulgularının ortaya çıkması 5-21/7-17 gündür. Çoğu zaman hafifçe seyirlidir. Ateş, genel bir baş-kas ağrısı ve bitkinlik ile seyreden bir başlangıç periyodu mevcuttur. Bunu, döküntüler ve hastaların çoğunda lenf bezlerinde gelişme (koltuk altı-boyun ve kasıkta) izler. Hastalık 2-4 hafta sürer. Döküntüler son olarak kabuklanır (kabuklara temas edenlere de virüs bulaşabilir) ve kendiliğinden geçer. Sadece bağışıklığı baskılanmış kişilerde ve minik çocuklarda ağır hastalık görülebiliyor.
5- MOBİL OLDUĞUMUZDAN YAYILDI
Maymun çiçeği aslen bilim hayatına yabancı bir virüs değil, uzun süreden beri var. Niçin şimdi dikkat çekti ve yayılmaya başladı? Hastalık ilk olarak 1959’da Danimarka’da maymunlarda saptandı. İnsanlarda ise ilk olgu 1970 senesinde Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde 9 aylık bir bebekte rapor edildi. 2003’e kadar da Afrika haricinde görülmedi. 2003’te ABD’de Gana’dan ithal edilen davet köpekleri ile temas sebebi ile 47 şahıs yaşamını yitirdi. Virüsün hastalığının endemik olduğu Afrika ülkeleri haricinde, aynı anda birden fazla ülkede, aniden ortaya çıkması dikkatleri çekti. İklim değişikliği, çiçek aşısının artık yapılmaması, toplumsal bağışıklığın düşmesi, hastalığın endemik olduğu Afrika ülkelerindeki jeopolitik ve silahlı çatışmalar ile globalde insanların eskiye nazaran daha çok mobil olması yayılmayı arttırdı.

Son Dakika Haberler